Help, ik weet niet wat ik wil met mijn leven

Wat wil ik met mijn leven? Voor de een is het een uitgemaakte zaak en is zijn of haar cv een rechte lijn naar vervulling en levensgeluk. Voor de ander (voor de meerderheid) is het een vraag die bewust of onbewust het (on)geluk van alledag tekent.

Daarom is het een belangrijke, misschien wel allesbepalende vraag. Laat me zien waar ik voor leef, Laat me voelen wat ik geef, Eén moment zodat ik weet, Dat alles niet voor niets is, Dat alles niet voor niets is… geweest zong Marco Borsato ooit al in De bestemming. Daarom bij deze wat handvatten om uit de impasse van ‘ik weet niet wat ik wil met mijn leven’ te komen. 

Jeugddromen

Ik heb geluk gehad. Terugblikkend op mijn leven tot nu toe, werd duidelijk dat ik eigenlijk al vrij jong wist wat ik wilde. Hoewel alle stappen die volgden, keuzes van het moment leken, hebben ze geleid tot het vervullen van die zo onschuldig lijkende jongensdroom.

Mijn broertje was minder fortuinlijk. Hij kon zijn weg niet vinden, klierde en werd van elke middelbare school in de regio verwijderd. Vervolgens leidde hij het leven van twaalf ambachten dertien ongelukken met baantjes die alles behalve vervullend waren. Tot een ervaring met een zweefvliegtuig een vuur in hem deed branden. Opeens had hij een wens en een plan. Opeens was hij een voorbeeldig student die zonder dwang uren zat te blokken om de diepere geheimen van zoiets als aerodynamica te doorgronden. In recordtijd ging hij van zweefvliegbrevet naar succesvol piloot op de grote gevleugelde jongens. 

Hij doorliep intuïtief en onbewust een aantal stappen die kunnen helpen om richting te geven aan je leven. Of het nu gaat om werk, algehele balans, hobby of zelfs de liefde.

Stappen om te weten wat je wilt

Gevoel van leegte

Alles begint bij dat knagende gevoel van onvrede, van leegte. Natuurlijk kun je je aanpassen aan de wensen van de huidige maatschappij, een partner vinden, een baan zoeken, die met hopelijk een enkele promotie uitzitten tot je pensioen en dan achter de geraniums gaan wachten tot het spreekwoordelijke licht uitgaat. Er zijn mensen die hun tijd op aarde zo doorbrengen, maar het feit dat je dit leest, zegt al dat dit voor jou niet opgaat.

Zit je in die fase van onvrede, loop je verdwaasd door de supermarkt omdat je weer niet weet wat je gaat eten vanavond, ben je al drie keer veranderd van studie, ga je weer met bezwaard gemoed naar je werk en heb je het idee dat je werk saai en doelloos aan je voorbij trekt? Erken het. Dat is het begin.

Maak jezelf weer belangrijk

Een schrale troost is dat je niet de enige bent. Er zijn vast genoeg mensen in jouw omgeving die hun studie maar blijven voortzetten omdat ze geen modderfiguur willen slaan in de familie, die hun baan niet leuk vinden maar menen vast te zitten in de val van relatie, gezin en hypotheek. De verplichting drukt zwaar op je en je hebt het gevoel dat je alleen maar leeft voor anderen.

Blijf daar niet in, want vroeg of laat barst die innerlijke vulkaan toch. Dus aarzel niet en maak jezelf weer belangrijk. Vraag jezelf heel bewust af waar jij staat in het leven, wat jij aan het doen bent.

Misschien zijn er hele simpele oplossingen, zoals regelmatiger eten en slapen, een ander voedingspatroon en meer bewegen die een stuk levensvreugde terug kunnen brengen.

Misschien zit het dieper en deugt je relatie niet, of vind je het werk dat je doet echt verschrikkelijk. Zet jezelf op één en beantwoord de vraag: is dit wat ik wil met de rest van mijn leven?

Kleine stapjes

Het antwoord op die vraag is ongetwijfeld een duidelijk ‘nee’. Zo gauw je dat erkent, komt er ruimte. Voor aanpassingen, voor verandering. En die veranderingen hoeven niet eens groot te zijn.

Als je ontevreden bent met je relatie kan het zijn dat jullie helemaal uit elkaar gegroeid zijn, maar voor hetzelfde geld is door de zorgen van alledag de passie weggeëbd. Dan is simpelweg samen ‘op date’ gaan een mogelijkheid om wat vuur terug te brengen. En is je werk een sleur is, onderzoek dan of er mogelijkheden zijn om weer wat uitdaging aan te brengen. Kleine stapjes kunnen soms een groot verschil maken. 

Wat wil ik met mijn leven?

Als de kleine stapjes niet helpen en je echt geen idee hebt wat je wilt met je leven, is het tijd voor rigoureus zelfonderzoek. Voor een aantal kernvragen die op elk vlak van het leven leiden naar die ene centrale vraag: wat wil ik? Niet: wat wordt er van mij verwacht door omgeving, familie, werkgever, partner, kinderen, wie dan ook? Maar echt zonder enige ruis: wat wil ik?

En daaraan vooraf gaat een nog diepere vraag: wie ben ik? De antwoorden op deze vragen leiden naar wat de Japanners zo mooi je Ikigai noemen. Het betekent vrij vertaald zoiets als ‘jouw reden van bestaan vinden’ en het draait om zaken als beroep, roeping, passie en missie. 

Cruciale vragen

Er zijn goede boeken vol geschreven over Ikigai zoals Ikigai en Vind je Ikigai van Francesc Miralles en Héctor García, maar kort samengevat komt het neer op een paar cruciale vragen. Wat vind ik leuk om te doen, of beter, waar word ik gelukkig van? Waar ben ik goed in? Voor welke zaken die ik leuk vind en waar ik goed in ben kan ik betaald worden?

En tenslotte: Hoe kan ik waarde toevoegen aan deze wereld? Waarbij waarde zeker niet in geld uitgedrukt hoeft te worden, maar in levensvreugde. Als blijkt dat je goed bent in manieren te bedenken om voertuigen te laten bewegen op duurzame brandstof en je doet daar wat mee, voeg je werkelijk iets toe aan het levensgeluk van deze en volgende generaties.

Op weg naar antwoorden

Maar wat nu als je bij de vraag ‘Wat vind ik leuk?’ meteen al met een mond vol tanden zit en alleen maar lethargisch uit het raam kunt staren? Keer het eerst om en vraag je af wat je absoluut niet leuk vindt. En laat je frustratie daarbij de vrije loop en schrijf alles op van te zacht gekookte eieren tot die oervervelende kantoorbaan. Draai die zaken vervolgens om. Grote kans dat er dan licht gaat schijnen op wat je wel leuk vindt, op wat je wel wilt.

Ook als je aarzelt bij de antwoorden op de vraag waar je goed in bent, kun je je eigen bezwaren opwerpende brein om de tuin leiden. Doe een gedachtenexperiment en vraag je af wat je zou doen als je absoluut niet kan falen, als er absoluut niets kan mislukken.

Grote kans dat je enthousiast begint over zaken waar je verdomd goed in bent. En die je erg leuk vind. En als je doet wat je leuk vindt, ben je vaak al waarde aan de wereld aan het toevoegen. Tenzij je autobanden lek wilt prikken of banken wil beroven natuurlijk, dan is het tijd om de vraag ‘wat wil ik met mijn leven nog eens te stellen?

Ultieme helderheid

Ik geloof met de auteur Rutger Bregman dat in de aard ‘alle mensen deugen’. Dus als je uitkomt op zaken die geen waarde toevoegen aan de wereld maar juist waarde wegnemen, ben je waarschijnlijk niet helemaal helder in je wensen en zitten er storingen op de lijn. Ook die storing kun je voorbij door eerlijk te zijn naar jezelf en oprecht te luisteren naar je gevoel, naar je moreel kompas.

Geef jezelf daarbij ook de tijd en de ruimte. Jezelf leren kennen, een vraag beantwoorden als ‘wat wil ik met mijn leven?’ is wat anders dan een briefje maken voor de dagelijkse of wekelijkse boodschappen. Neem de tijd en geef jezelf permissie om op momenten ‘schijnbaar’ niets te doen. Uit het raam of over het water staren en je hoofd leeg maken is misschien wel de meest onderschatte vorm van zelfonderzoek.

Nog wat tips

Om zulke cruciale kernvragen te beantwoorden kun je niet blijven doen wat je altijd gedaan hebt. Mijn broertje kwam bij het zweefvliegen terecht omdat hij de stap zette eens op het zweefvliegveld te gaan kijken. Gewoon omdat hij even weg wilde van de sleur van alledag.

Ga er daarom op uit, bezoek een museum als je dat nooit eerder gedaan hebt, ga een keer naar het naaktstrand als je dat nooit eerder gedurfd hebt, schrijf je in voor een cursus of workshop. En wordt dat niets, dan is er geen man of vrouw over boord. Er zijn nog genoeg andere leuke dingen en ook voor jou is er een bestemming.

Veroordeel jezelf daarom nooit. Het is niet erg als een weg doodlopend voor je blijkt, het is niet erg als iets mislukt. Dromen, durven, doen schreef Ben Tiggelaar al. En dat is het, zonder vrees, zonder oordeel.

Ga een keer een weekend naar die stad waar je altijd al naar toe wilde, leer nieuwe mensen kennen, praat met ze (en dan een keer niet over het weer, alsjeblieft). Voeg wat zout, peper, sambal en andere kruiden aan je leven toe. Zo gauw je jezelf uit de sleur haalt, komt er ruimte voor antwoorden.

Ik vind zo veel leuk, wat nu?

Maar wat nu als je eindigt met heel veel zaken die je leuk vindt, het antwoord op de vraag: ‘wat is je passie?’ elke week of zelfs elke dag anders is en je de vraag: ‘wat wil ik met mijn leven?’ niet eenduidig kan beantwoorden.

Wees dan een gelukkig mens en luister vooral naar de TedTalk van Terri Trespicio met de titel ‘Stop searching for your passion’ (sowieso een aanrader in dit verband). Zij eindigt met ‘Don’t wait. Just start doing.’ Je hoeft niet je leven lang hetzelfde te doen. Bovendien kunnen vele zaken, activiteiten, studies, liefdes van mij part naast en na elkaar bestaan.

Ik heb inmiddels op mijn vakgebied zo’n beetje alles gedaan waar ik ooit van droomde. En nu, decennia later, heb ik vele passies, vele zaken die ik nog wil doen, wil onderzoeken, wil leren, wil meemaken en moet ik mij, omdat ik niet alles tegelijk en waarschijnlijk ook niet alles in mijn leven meer kan doen (zo leer ik echt alle pianosonates van Beethoven niet meer uit mijn hoofd spelen…), regelmatig de vraag stellen: wat wil ik nu met mijn leven? 

Als jij in datzelfde gelukzalige schuitje zit, is er maar één remedie: begin weer van voren af aan met lezen en beantwoord de vragen…